Tag Archives: y học phổ thông

Đồng minh hay kẻ thù trong đơn thuốc?

Có lẽ không ít người biết rằng, khi khám, kê đơn thuốc cho người bệnh, bác sĩ phải đắn đo, cân nhắc rất nhiều nếu phải kê từ hai loại thuốc trở lên. Bởi vì bác sĩ phải chắc chắn rằng hai, ba hoặc bốn thuốc ấy phải hỗ trợ cho nhau chứ không phải triệt tiêu làm mất tác dụng của nhau… đồng thời phải điều chỉnh liều lượng thuốc so với liều dùng đơn độc sao cho phù hợp.

Phối hợp thuốc là do bác sĩ chỉ định

Mới đây, có bạn đọc đã gửi thư hỏi băn khoăn về việc dùng đồng thời hai thuốc trở lên có bị ảnh hưởng giữa các thuốc với nhau hay không? Thư thứ nhất: “Em có xem một toa thuốc của một bác sĩ khoa nhi ở tuyến tỉnh điều trị viêm phổi cho trẻ 12 tuổi. Bác sĩ kê đơn dùng terpin codein, solmux broncho. Bác sĩ nói sử dụng phối hợp như vậy có hiệu quả hơn sử dụng riêng lẻ một thuốc. Điều này có đúng không?”. Và thư thứ hai: “Một đơn thuốc bác sĩ ghi nhiều thuốc phải chăng luôn có vấn đề tương tác thuốc? Cụ thể, đơn thuốc bác sĩ ghi 3 loại thuốc dùng cùng lúc “haloperidol + amitryptilin + myolastan” có nhằm đưa đến tác dụng tương tác thuốc hiệp đồng hay không?”.

Đồng minh hay kẻ thù trong đơn thuốc? 1
 Người bệnh không tự ý dùng nhiều thuốc cùng lúc.

Trường hợp đơn thuốc thứ nhất hỏi dùng điều trị viêm phổi cho trẻ 12 tuổi (nếu đúng là viêm phổi, chắc chắn bác sĩ phải chỉ định kháng sinh mà có lẽ bạn đọc không nêu ra đây), bác sĩ kê toa terpin codein và solmux broncho. Hai thuốc này thuộc loại không có tương tác thuốc nhưng các thuốc vẫn có sự liên hệ, bổ sung cho nhau trong điều trị. Terpin codein chứa terpin là thuốc long đờm tức làm loãng đàm và codein là thuốc trị ho thuộc loại opioid (terpin codein là thuốc trị ho do chứa codein nên dùng ở người lớn nhưng trẻ 12 tuổi dùng được). Solmux broncho ở đây là hỗn dịch dùng cho trẻ chứa salbutamol (thuốc giãn phế quản) và carbocystein (thuốc làm loãng đờm). Sự phối hợp hai thuốc này dùng trị ho do co thắt phế quản, do hen hoặc viêm phế quản.  Như vậy, hai thuốc chứa 4 dược chất vừa kể không làm thay đổi tác dụng lẫn nhau để gây ra tương tác thuốc nhưng sự phối hợp giúp trị được nhiều triệu chứng của rối loạn thuộc hệ hô hấp gây ho. Vì vậy, trên lâm sàng bác sĩ sử dụng phối hợp như vậy nhằm có hiệu quả hơn khi sử dụng một thuốc.

Trường hợp đơn thuốc thứ hai ghi 3 loại thuốc dùng cùng lúc “haloperidol + amitryptilin + myolastan” mà bạn đọc hỏi cũng thuộc loại không có tương tác thuốc. Haloperidol là thuốc trị rối loạn tâm thần bao gồm cả tâm thần phân liệt. Amitryptylin là thuốc trị rối loạn trầm cảm còn myolastan (tetrazepam) là thuốc an thần thuộc nhóm benzodiazepin thường được dùng giãn cơ nhưng trong trường hợp này có thể trị mất ngủ. Như vậy, đơn thuốc vừa kể dùng điều trị rối loạn đặc biệt mà biểu hiện của rối loạn này là trầm cảm, bị mất ngủ, kể cả các triệu chứng của bệnh loạn thần nói chung. Như vậy, ba thuốc không làm thay đổi tác dụng lẫn nhau để gây ra tương tác thuốc nhưng sự phối hợp giúp trị được nhiều triệu chứng của rối loạn thuộc hệ thần kinh.

Một trường hợp khác chỉ định cho bệnh nhân bị bệnh tăng huyết áp bác sĩ kê đơn uống cùng lúc 3 loại thuốc: “bisoprolol + diltiazem + hydroclorothiazid”. Trong đơn thuốc này, bác sĩ đã tận dụng tương tác thuốc có lợi, phối hợp 3 loại thuốc chẹn bêta, đối kháng calci và lợi tiểu để giảm liều dùng của từng thuốc nhưng lại có tác dụng hạ huyết áp tốt hơn.

Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ thuốc đang dùng

Trong một đơn thuốc, bác sĩ thường kê từ hai, ba thuốc trở lên để chữa cho người bệnh vì lý do bệnh nặng hoặc là bị nhiều loại bệnh, bắt buộc bác sĩ cho phối hợp nhiều thuốc để đủ sức hạ gục cơn bệnh. Nhưng khi chỉ định hai thuốc trở lên cho người bệnh, thầy thuốc bắt đầu phải suy tư, có sự cân nhắc thật kỹ, bởi vì phải đối phó với vấn đề có khi làm đau đầu giới chuyên môn là “tương tác thuốc”.

Mục đích của thầy thuốc khi chỉ định phối hợp nhiều loại thuốc là nhằm khai thác đặc điểm tương tác thuốc có lợi, tức là các thuốc phối hợp là đồng minh, làm tăng hiệu quả điều trị và giảm tác dụng phụ của thuốc với nhau. Nhưng nhiều khi do không hướng dẫn kỹ cách dùng thuốc hoặc có nhầm lẫn mà khi phối hợp thuốc vô tình tạo cảnh “hổ và cừu được nhốt chung trong một chuồng” là kẻ thù với nhau gây ra những bất lợi. Đó là hai thuốc dùng chung bằng đường uống, thuốc này cản trở sự hấp thu của thuốc kia làm lượng thuốc hấp thu bị giảm trầm trọng, không cho tác dụng điều trị hiệu quả. Ví dụ, thuốc kháng acid chữa loét dạ dày chứa Al (nhôm),  Mg (magiê) như maalox, kremil-S… hoặc thuốc chứa than hoạt, kaolin trị tiêu chảy nếu dùng cùng thuốc trị tăng huyết áp, đái tháo đường sẽ cản trở hấp thu vào máu của thuốc, làm thuốc sau mất tác dụng. Vì vậy, khi phải dùng các thuốc này chung với nhau phải hướng dẫn kỹ bệnh nhân uống hai thuốc cách xa nhau ít nhất hai giờ.

Tuy nhiên, không phải tất cả các đơn thuốc ghi từ hai, ba thuốc trở lên đều nhằm phát huy tương tác thuốc. Trường hợp thường gặp là do người bệnh mắc nhiều bệnh cùng lúc và bác sĩ ghi đơn nhiều thuốc nhằm trị nhiều bệnh đó. Như người bệnh bị cùng lúc bệnh viêm xương khớp, nhức đầu, ho, mất ngủ, bác sĩ sẽ ghi ít nhất là 4 loại thuốc và các loại thuốc này có thể chẳng có gì tương tác thuốc với nhau.

Riêng với người dùng thuốc không nên tự ý dùng nhiều thuốc một lúc mà chưa rõ có tương tác thuốc bất lợi hay không. Khi đi khám hoặc tái khám người bệnh cần phải báo cho bác sĩ biết đã và đang dùng thuốc nào, thậm chí có dùng thuốc Đông y hay thực phẩm chức năng hay không. Được thông báo, bác sĩ sẽ cân nhắc trong chỉ định thuốc sẽ cho dùng thuốc phù hợp, an toàn, tránh những tương tác bất lợi do thuốc gây ra. Vì thuốc Tây y, Đông y, thực phẩm chức năng đều có thể gây tương tác bất lợi với thuốc mà bác sĩ sẽ cho dùng trong điều trị.

  PGS.TS. Nguyễn Hữu Đức – SKDS

10 đồ vật thông dụng bẩn “vô đối”

10 đồ vật thông dụng bẩn “vô đối”

Để an toàn, hàng ngày bạn vẫn rửa tay bằng xà phòng diệt khuẩn, tránh xa thức ăn chế biến sẵn và những nơi bẩn thỉu. Tuy nhiên, bất chấp những nỗ lực đó, bạn vẫn bị bủa vây bởi những đồ vật bẩn “vô đối” mà bạn phải đụng chạm hàng ngày.

10 đồ vật thông dụng bẩn “vô đối” 1
Bàn phím máy tính – ổ chứa vi trùng.

1. Bệ toilet

Vâng, chính là cái “vòng tròn” mà bạn bắt đầu buổi sáng mỗi ngày. Mặc dù bạn có cọ rửa toilet hai lần mỗi tuần, thì vẫn có thể tìm thấy hàng trăm loại vi khuẩn trên mỗi cm của bệ ngồi toilet!

2. Công tắc đèn

Công tắc đèn là một trong những thứ được sử dụng nhiều nhất ở nhà cũng như ở nơi công cộng. Trông chúng có vẻ rất sạch sẽ và vô hại nhưng đây lại là một trong những đồ vật bẩn nhất mà da bạn phải tiếp xúc hàng ngày.

3. Tiền

Ai cũng yêu chúng, những tờ giấy bạc và những đồng xu lấp lánh! Trước khi tới tay bạn, chúng đã được chuyển qua tay rất nhiều người, từ thủ quỹ tới nhân viên văn phòng, từ những kẻ lang thang trên phố tới người mẹ vừa mới sinh con. Không ai biết được tờ tiền trong tay bạn đã đến từ đâu. Một nghiên cứu ở Mỹ đã phát hiện thấy 135.000 vi khuẩn khi rửa một tờ tiền.

4. Bàn phím máy tính

Giờ đây rất khó tìm được người nào không bao giờ sử dụng máy tính. Hầu như tất cả chúng ta đều dành nhiều thời gian trên máy. Tuy nhiên, chúng ta thường quên vệ sinh bàn phím, vốn là nới chứa đầy vi khuẩn và mầm bệnh. Một số nghiên cứu thậm chí còn tuyên bố rằng những bàn phím rất bẩn có thể chứa nhiều mầm bệnh hơn cả bồn cầu! Vì thế lần tới khi bạn ngồi trước máy tính hãy đảm bảo rằng bàn phím đã được vệ sinh sạch sẽ.

5. Bồn rửa trong bếp

Với phần đông các bà nội trợ, điều này thật khó chấp nhận vì họ mất rất nhiều thời gian cho việc cọ rửa bồn rửa bát. Tuy nhiên, rất dễ lý giải thực tế này vì bồn rửa bát hầu như luôn ẩm ướt và bạn rửa nào bát đĩa, thịt thà, rau quả và v.v…ở đó, khiến nó trở thành nơi sản sinh mầm bệnh. Đó là lý do tại sao bồn rửa bát lại cần được làm sạch hằng ngày.

6. Miếng mút rửa bát

Điều này không có gì là bất ngờ nếu xét theo thực tế công việc cọ rửa khá bẩn mà món đồ này phải đảm nhiệm. Miếng mút rửa bát hầu như luôn ướt và nước chứa đầy những lỗ nhỏ li ti rất khó làm sạch. Hãy hình dung những mầm bệnh đang thoải mái “bơi lội” trộng đó. Một cách tốt để đối phó là cho miếng mút rửa bát vào đun nóng trong lò vi sóng trong 60 giây!

7. Điện thoại di động

Hãy nghĩ xem bạn thân thiết với chú “dế” của bạn thế nào, bạn mang nó theo bên mình, khoe khoang nó, má ấp tai kề với nó hàng giờ liền! Các nghiên cứu tiến hành ở Anh đã cho thấy điện thoại di động là những “kẻ thù thời đại mới” đối với người sử dụng. Hơi ấm mà nó tỏa ra và sự ẩm ướt từ cơ thể bạn thu hút hàng nghìn mầm bệnh được hình thành trên dế yêu.

8. Bồn tắm

Mặc dù toilet và sàn nhà tắm được làm sạch thường xuyên, song bồn tắm lại ít khi được cọ rửa như vậy. Chất bẩn và mầm bệnh ở bồn tắm thường không được phát hiện cho đến khi trong nhà có người bị ốm vì nhiễm trùng đường tiết niệu.

9. Điều khiển TV

Bạn vừa nấu ăn vừa chọn kênh TV, con bạn vừa chơi ở sân về là vớ ngay cái điều khiển, còn ông xã bạn thì hầu như chỉ chú ý tới nó mỗi khi về đến nhà. Hãy ngẫm mà xem, cái điều khiển TV là thứ thu thập đủ loại mầm bệnh từ đủ mọi nơi và đủ mọi người. còn chần chừ gì nữa, hãy bổ sung ngay đồ vật này vào danh sách cần vệ sinh hằng ngày!

10. Xe đẩy mua hàng

Chúng tôi không muốn làm bạn cụt hứng trước chuyến shopping vui vẻ, nhưng do mồ hôi và phải tiếp xúc liên tục với nhiều người, nên tay cầm của xe đẩy mua hàng trong siêu thị chứa đầy mầm bệnh và vi khuẩn.

Theo Dân trí/ MFW